3 Ιανουαρίου 2011:
Δελτίο Τύπου - «Ο δίκαιος αγώνας των προσφύγων»
 Download ]

27 Σεπτεμβρίου 2010:
Υπόμνημα στην Επίτροπο Ε.Ε.
 Download ]

30 Ιουνίου 2010:
Ακρόαση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο
 Download ]

30 Ιουνίου 2010:
Παρέμβαση στο Νομαρχιακό Συμβούλιο Αχαίας
 Download ]

Καταρχάς θα ήθελα να ευχαριστήσω τους διοργανωτές για τη δυνατότητα που έδωσαν στην οργάνωσή μας να κάνει παρέμβαση σε αυτή την τόσο ενδιαφέρουσα ημερίδα.

Καθώς οδεύουμε προς το τέλος της ημερίδας αυτής, έχουν ήδη αναλυθεί από τους προλαλήσαντες τα ζητήματα που αφορούν τον κανονισμό Δουβλίνο ΙΙ και την εφαρμογή του σε διάφορες ευρωπαϊκές χώρες. Σε αυτή την τελευταία συνεδρία ειδικότερα έχουν ήδη αναπτυχθεί τα ζητήματα που αφορούν την εφαρμογή του κανονισμού στην Ελλάδα.

Θα ήθελα να θυμίσω ότι πέρα από τις εμπεριστατωμένες θέσεις της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες  που εξεδόθησαν τον Δεκέμβριο του 2009 και την πολύ πρόσφατη και εξαιρετικά τεκμηριωμένη έκθεση της Διεθνούς Αμνηστίας, τον Απρίλιο του 2008 είχε εκδοθεί η έκθεση «Θέμα τύχης το δικαίωμα στο άσυλο στην Ευρώπη» και τον Οκτώβριο του 2009 η έκθεση «Έξοδος από την πίσω πόρτα» για τις οποίες συνεργάστηκα με τις Νορβηγικές οργανώσεις NOASκαι Νορβηγική Επιτροπή Ελσίνκι. Η πρώτη έκθεση ανέλυσε ένα ευρύ φάσμα προβλημάτων που αντιμετωπίζουν οι αιτούντες άσυλο στην Ελλάδα, ενώ η δεύτερη ανέδειξε το ζήτημα των επαναπροωθήσεων αιτούντων άσυλο στην Τουρκία. Και οι δύο εκθέσεις κατέληγαν στη σύσταση για αναστολή των επιστροφών αιτούντων άσυλο στην Ελλάδα.

Εφόσον λοιπόν τα περισσότερα έχουν ήδη λεχθεί και γραφεί θα περιοριστώ στις τελευταίες εξελίξεις.

Μία σημαντική και ασφαλώς ιδιαίτερα θετική εξέλιξη είναι το γεγονός ότι εδώ και ένα μήνα υπάρχει για πρώτη φορά στο αεροδρόμιο Αθηνών πρόγραμμα νομικής και κοινωνικής στήριξης των αιτούντων άσυλο που επιστρέφονται βάσει του κανονισμού Δουβλίνο ΙΙ. Το πρόγραμμα αυτό λειτουργεί στα πλαίσια των επειγόντων μέτρων του Ευρωπαϊκού Ταμείου Προσφύγων και έχει ανατεθεί στην οργάνωση την οποία εκπροσωπώ. Κλιμάκιο της οργάνωσής μας που αποτελείται από δικηγόρο, κοινωνική λειτουργό και διερμηνείς συναντάται με τους αιτούντες άσυλο που επιστρέφονται βάσει του κανονισμού αμέσως μετά την άφιξή τους. Παρέχεται ενημέρωση και συμβουλευτική, ασκείται εποπτεία για την εφαρμογή της διαδικασίας ασύλου, εντοπίζονται οι ευάλωτες περιπτώσεις για τις οποίες  ενημερώνεται αμέσως το Υπουργείο Υγείας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης. Αφού οι αιτούντες άσυλο αφεθούν ελεύθεροι, τους συνοδεύουμε στη Διεύθυνση Αλλοδαπών Αττικής προκειμένου να διασφαλιστεί η χορήγηση σε αυτούς των προβλεπόμενων εγγράφων. Επιπλέον μεριμνούμε για την παραπομπή των ασθενών στα νοσοκομεία στα οποία και τους συνοδεύουμε προκειμένου να διασφαλίζεται η διερμηνεία. Τέλος μεριμνούμε για την έκδοση άδειας εργασίας.

Το πρόγραμμα αυτό, το οποίο σημειωτέον είναι δίμηνης διάρκειας και χωρίς αυτή τη στιγμή να υπάρχει κάποια ένδειξη περί της συνέχισής του, έρχεται να καλύψει ένα μεγάλο κενό που υπήρχε όλα τα προηγούμενα χρόνια στο αεροδρόμιο.

Παραμένει βέβαια στο αεροδρόμιο το αγκάθι της ολιγοήμερης κράτησης (1-4 ημέρες) για την εξέταση των αποτυπωμάτων. Η οργάνωσή μας κάνει ενέργειες προκειμένου να ασκηθεί πίεση στο Υπουργείο Προστασίας του Πολίτη ώστε να επιταχυνθεί η διαδικασία εξέτασης των αποτυπωμάτων και να καταργηθεί η κράτηση.

Όμως, όπως είναι προφανές, οι αλλαγές στο αεροδρόμιο δεν είναι αρκετές για να αλλάξει η αρνητική γενική εικόνα, αφού οι επιστρεφόμενοι αιτούντες άσυλο στη συνέχεια έρχονται αντιμέτωποι με την προβληματική διαδικασία ασύλου και τις σοβαρότατες ελλείψεις στην παροχή των συνθηκών υποδοχής που προβλέπονται από τη σχετική ευρωπαϊκή οδηγία.

Μία σημαντική διαπίστωση την οποία έχουμε κάνει στον ένα μήνα λειτουργίας του προγράμματος υποστήριξης στο αεροδρόμιο είναι ότι ιδιαίτερα υψηλό ποσοστό των επιστρεφόμενων αιτούντων άσυλο, άνω του 30%, ανήκει στις ευάλωτες ομάδες. Πρόκειται δηλαδή για ανήλικους, οι οποίοι έχουν αντιμετωπιστεί σαν ενήλικοι, για οικογένειες, για μητέρες με βρέφη, για θύματα βασανιστηρίων και για ασθενείς.

Το ζήτημα αυτό έχει δύο διαστάσεις: μία εσωτερική που αφορά την μεταχείριση των ατόμων αυτών στην Ελλάδα, και μία εξωτερική ή καλύτερα ευρωπαϊκή που αφορά την μεταχείριση αυτών των ατόμων από τις χώρες οι οποίες τα επιστρέφουν στην Ελλάδα.

Ως προς την εσωτερική διάσταση, είναι προφανές ότι μία χώρα σαν την Ελλάδα με τις πολύ σοβαρές ελλείψεις στον τομέα των συνθηκών υποδοχής δεν μπορεί αυτή τη στιγμή να αντεπεξέλθει ούτε καν στις υποχρεώσεις της έναντι των ατόμων αυτών οι οποίες απορρέουν από το νομικό πλαίσιο περί ασύλου. Είναι χαρακτηριστικό ότι από το Υπουργείο Υγείας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης δηλώνεται αδυναμία να στεγαστούν ορισμένα άτομα τα οποία έχουμε παραπέμψει παρ’ότι παρουσιάζουν σοβαρά προβλήματα υγείας.

Ως προς την ευρωπαϊκή διάσταση τώρα, θα ήθελα να επισημάνω ότι προκαλεί αλγεινή εντύπωση το γεγονός ότι οι άλλες ευρωπαϊκές χώρες επιστρέφουν συλλήβδην αιτούντες άσυλο, χωρίς να λαμβάνουν υπ’όψιν το γεγονός ότι μεταξύ αυτών υπάρχουν και άτομα που ανήκουν σε ευάλωτες ομάδες για τα οποία η μεταφορά αυτή είναι ιδιαίτερα επαχθής και χωρίς να ενημερώνουν τις ελληνικές αρχές για τα άτομα αυτά. Μάλιστα στην περίπτωση των ανηλίκων χρησιμοποιούνται αμφιλεγόμενες μέθοδοι διαπίστωσης της ηλικίας προκειμένου να εξαχθεί το πόρισμα ότι είναι ενήλικοι και να παρακαμφθεί η εξαίρεση που προβλέπει ο κανονισμός για τους ανήλικους. Είναι χαρακτηριστική η περίπτωση ανήλικου ο οποίος κατείχε πιστοποιητικό γεννήσεως το οποίο οι αρχές της χώρας στην οποία είχε μεταβεί απαξίωσαν να λάβουν υπ’όψιν.

Η πρακτική αυτή είναι ακόμα περισσότερα κατακριτέα, όταν τα ευάλωτα αυτά άτομα επιστρέφονται σε μία χώρα για την οποία, κατόπιν των συστάσεων της Ύπατης Αρμοστείας και της πληθώρας εκθέσεων που έχουν δημοσιοποιηθεί, όλοι γνωρίζουν άριστα ότι αδυνατεί να τους παράσχει την αρμόζουσα υποστήριξη.

Αντιλαμβανόμαστε λοιπόν ότι το πρόβλημα της παραβίασης των δικαιωμάτων των προσφύγων δεν είναι μόνο ελληνικό, αλλά αφορά όλες τις χώρες της Ευρώπης. Να σας δώσω και άλλα δύο παραδείγματα.. Στις 12 Ιουλίου 2009, με το πρώτο φως της μέρας η ελληνική αστυνομία εισέβαλε στον άτυπο καταυλισμό των Αφγανών προσφύγων στην Πάτρα. Διενεργήθηκαν συλλήψεις και αφού εκκενώθηκε ο καταυλισμός και ενώ είχαν ξεκινήσει εργασίες κατεδάφισης ξέσπασε πυρκαγιά που κατέκαψε τα παραπήγματα των προσφύγων και τα υπάρχοντά τους. Στις 22 Σεπτεμβρίου 2009, με το πρώτο φως της μέρας η γαλλική αστυνομία εισέβαλε στον άτυπο καταυλισμό των Αφγανών προσφύγων στο Καλαί. Διενεργήθηκαν συλλήψεις και αφού εκκενώθηκε ο καταυλισμός, μπουλντόζες γκρέμισαν τα παραπήγματα των προσφύγων. Υπάρχει καμία ουσιαστική διαφορά ανάμεσα σε αυτά τα δύο περιστατικά;

Σε τελευταία ανάλυση όλα όσα αφορούν τον κανονισμό Δουβλίνο ΙΙ και τις παραβιάσεις των δικαιωμάτων των προσφύγων που παρατηρούνται στις διάφορες ευρωπαϊκές χώρες μπορούν να γίνουν καλύτερα κατανοητά αν ενταχθούν στο γενικό τους πλαίσιο που δεν είναι άλλο από την ευρωπαϊκή πολιτική ασύλου.

Η πολιτική αυτή δυστυχώς καθίσταται ολοένα και δυσμενέστερη για τους πρόσφυγες. Καταρχάς επικεντρώνεται όλο και περισσότερο στην προσπάθεια αποτροπής της εισόδου των μεικτών μεταναστευτικών και προσφυγικών ρευμάτων στο ευρωπαϊκό έδαφος, τόσο με την ενίσχυση των επιχειρήσεων της FRONTEXόσο και με την ενίσχυση χωρών, όπως η Λιβύη, που έχουν βεβαρημένο παρελθόν ως προς τον σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, για να εμποδίζουν τους μετανάστες και τους πρόσφυγες να ταξιδεύουν προς την Ευρώπη.

Αλλά ακόμα κι αν οι πρόσφυγες κατορθώσουν να υπερνικήσουν αυτό το εμπόδιο και να υποβάλλουν αίτηση ασύλου σε ευρωπαϊκό έδαφος, τυγχάνουν της μεταχείρισης που προβλέπει το λεγόμενο κοινό σύστημα ασύλου. Αυτό το σύστημα αποτελείται κατά βάση από τις τρεις κοινοτικές οδηγίες για το άσυλο. Όπως συμβαίνει με όλα τα ευρωπαϊκά νομοθετήματα της τελευταίας δεκαετίας που αφορούν τα ατομικά δικαιώματα, και αυτές οι οδηγίες, παρ’ότι στο προοίμιό τους ομνύουν στο διεθνές δίκαιο ανθρωπίνων δικαιωμάτων, στη συνέχεια περιλαμβάνουν προβλέψεις που αντιβαίνουν σε αυτό. Ειδικότερα το κοινό σύστημα ασύλου  έχει .δεχθεί κριτική από την Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες, το ECREκαι γενικότερα την κοινωνία των πολιτών λόγω του γεγονότος ότι ορισμένες διατάξεις του αντιβαίνουν στη Σύμβαση της Γενεύης του 1951 για τους Πρόσφυγες και την Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. Και αυτή η κριτική έχει δικαιωθεί, αφού στην πράξη αποδεικνύεται ότι αυτό το ευρωπαϊκό σύστημα ασύλου δεν προστατεύει τους πρόσφυγες και εν τέλει δεν αποτρέπει την άμεση ή έμμεση επαναπροώθησή τους στις χώρες καταγωγής. Οι απελάσεις προσφύγων είτε στη χώρα καταγωγής τους είτε σε άλλη χώρα η οποία με τη σειρά της τους απελαύνει στη χώρα καταγωγής τους είναι στην ημερήσια διάταξη της ευρωπαϊκής πρακτικής.

Αυτό είναι το γενικό πλαίσιο μέσα στο οποίο έρχεται ο κανονισμός Δουβλίνο ΙΙ, ένας εν τέλει ήσσονος σημασίας μηχανισμός διοικητικού χαρακτήρα, να προσδιορίσει ποιο κράτος είναι αρμόδιο για να εξετάσει τα αιτήματα ασύλου αυτών που κατορθώνουν να εισέλθουν στο ευρωπαϊκό έδαφος και να ζητήσουν άσυλο. Είναι γεγονός ότι ο κανονισμός Δουβλίνο ΙΙ εισήγαγε μία πρόσθετη γραφειοκρατική διαδικασία η οποία επιδείνωσε ακόμη περισσότερο την  ήδη αρνητική για τους πρόσφυγες μεταχείριση. Όμως, το βασικό πρόβλημα παραμένει ότι οι ευρωπαϊκές χώρες δεν διασφαλίζουν την προστασία των προσφύγων εν γένει, ανεξαρτήτως του αν στην περίπτωσή τους εφαρμόζεται ο κανονισμός Δουβλίνο ΙΙ ή όχι.

Ως εκ τούτου, η επικέντρωση της συζήτησης και της κριτικής στον κανονισμό Δουβλίνο ΙΙ, ο οποίος είναι όντως ένας μηχανισμός που παραβιάζει τα δικαιώματα των προσφύγων, χωρίς παράλληλα να ασκείται κριτική κυρίως στην γενικότερη πολιτική ασύλου είτε σε ευρωπαϊκό είτε σε εθνικό επίπεδο συσκοτίζει την πραγματικότητα. Το βασικό πρόβλημα δεν είναι ο κανονισμός Δουβλίνο ΙΙ αλλά η γενικότερη ευρωπαϊκή πολιτική ασύλου.

Αλλά και σε ένα άλλο επίπεδο, η επικέντρωση της κριτικής σε κάποιες ευρωπαϊκές χώρες, όπως είναι η Ελλάδα, οι οποίες λειτουργούν ως αποδιοπομπαίος τράγος, χωρίς ταυτόχρονα να ασκείται κριτική συνολικά στις ευρωπαϊκές χώρες είναι εξίσου παραπλανητική. Είναι γεγονός ότι η ελληνική πολιτική έναντι των προσφύγων παραβιάζει κατάφωρα τα δικαιώματά τους. Και οι ελληνικές οργανώσεις που ασχολούνται με το άσυλο είναι οι πρώτες που έχουν στηλιτεύσει αυτή την πολιτική και έχουν ενημερώσει τις άλλες ευρωπαϊκές χώρες περί αυτού. Όμως δεν είναι μόνο η Ελλάδα που παραβιάζει τα δικαιώματα των προσφύγων. Συνεπώς το πρόβλημα της παραβίασης των δικαιωμάτων των προσφύγων δεν περιορίζεται στην Ελλάδα αλλά αφορά όλες τις ευρωπαϊκές χώρες.

Γίνεται συνεπώς αντιληπτό ότι στο επίκεντρο της κριτικής μας θα πρέπει να τεθεί η Ευρωπαϊκή πολιτική ασύλου και οι προσπάθειές μας θα πρέπει να κατευθυνθούν στο στόχο της εφαρμογής μίας άλλης πολιτικής η οποία θα διασφαλίζει την προστασία των προσφύγων στα πλαίσια των όσων ορίζονται από το διεθνές δίκαιο.

Στο πλαίσιο μίας τέτοιας πολιτικής ασύλου μπορεί να εφαρμοστεί και ένα δίκαιο σύστημα καθορισμού της αρμοδιότητας εξέτασης των αιτημάτων ασύλου. Σε ένα τέτοιο σύστημα καθοριστικό ρόλο θα πρέπει να διαδραματίζει η επιλογή του ίδιου του πρόσφυγα για την χώρα εξέτασης του αιτήματός του με βάση τα δικά του κριτήρια (μεταξύ άλλων και αυτό του συνδέσμου του πρόσφυγα με τη χώρα ασύλου) και όχι με βάση διοικητικά κριτήρια τα οποία θα του επιβάλλονται.

Σας ευχαριστώ για την προσοχή σας.